niedziela, 5 lutego, 2023

Historia kalendarza

Czas współczesnego człowieka skurczył się na tyle, że żyjąc w ciągłym biegu, zaczynamy żartować o potrzebie wprowadzenia dodatkowej doby. Coraz częściej sięgamy po różne sposoby organizacji, ponieważ dzięki temu mamy więcej czasu w ciągu dnia na nasze ulubione zajęcia. Kalendarze są już naszym stałym, życiowym kompanem. Od kalendarzy tradycyjnych, papierowych po kalendarze w wersji elektronicznej w naszych telefonach.

Kalendarz jest dobrym pomysłem na prezent dla dziecka i może pomóc mu w lepszej organizacji czasu. Fot. Archiwum WEM

Ludzie na przestrzeni wieków poznali wiele wskazówek, które pomagały im interpretować upływający czas. Dostrzeżenie następujących po sobie dnia i nocy, zjawisk przyrody, pór wyznaczających prace rolne czy okresy panowania władcy pomogły niejako nadać strukturę mijającym dniom. Starożytni dostrzegli panujące zmiany dobowe, co dało początek kalendarzowi księżycowo-słonecznemu. Dodatkowym aspektem wyznaczającym upływający czas były zmiany w przyrodzie, czyli wylewy Nilu, które warunkowały uprawę roślin – w ten sposób Egipcjanie dołączyli kalendarz agrarny.

Najpopularniejszy jest kalendarz gregoriański spopularyzowany na całym globie. Zastąpił on kalendarz juliański, który „spóźniał się” o 1 dzień raz na 128 lat. Wprowadzony przez papieża Grzegorza XIII kalendarz stosowany przez nas obecnie również spóźnia się o 1 dzień, jednakże opóźnienie jest widoczne dopiero po 3000 lat. Co ciekawe, zmiana kalendarza juliańskiego na gregoriański była dość znaczna – ustalono, że po 4 października nastąpił 15. dzień tego miesiąca. W zmianie chodziło o doprecyzowanie przebiegu lat przestępnych i równonocy wiosennej. Okazała się ona na tyle trafiona, że kalendarz gregoriański funkcjonuje z nami nieprzerwanie od 1582 roku. Inną ciekawostką jest fakt, że w pracach nad stworzeniem kalendarza stosowanego od czasu Grzegorza uczestniczyli astronomowie z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obecnie jako kalendarz urzędowy jest on stosowany niemalże wszędzie.

Po co dzieciom kalendarz?

Po pierwsze – oczywiste – do orientowania się w upływie czasu. W naszym kręgu kulturowym liczymy to godzinami, dniami, tygodniami, miesiącami i latami. Jako dorosłym przyzwyczajonym do tego konceptu naprawdę trudno nam zrozumieć dzieci, które nie pojmują, że tydzień ma 7 dni, a doba 24 h. To wcale nie jest dla nich oczywiste. Nie jest też oczywiste, dlaczego sobota nie nazywa się „szóstkiem”, skoro mamy czwartek i piątek.

Dla nieco starszych dzieci (które już wiedzą, że tydzień ma siedem dni i bez problemu potrafią je nazwać) zupełnie nie jest oczywiste, że pierwszy dzień miesiąca nie zawsze jest pierwszym dniem tygodnia, czyli poniedziałkiem, lecz czasem wypada na przykład w czwartek.

Po drugie – dzieci posiadające kalendarz uczą się, że każdy członek rodziny ma w życiu przyjemności, ale także obowiązki i zadania.

Nazwy jednostek czasu

Pierwotne nazwy miesięcy stworzyli Rzymianie, określając cztery miesiące, na które dzielił się ich rok jako Martius, Aprilis, Maius i Iunius. Nazwy miesięcy pochodziły od imion bogów, a kolejne sześć ustalono na podstawie liczebników. Stąd operujemy dzisiaj nazwami miesięcy takimi jak September (siódmy) czy December (dziesiąty). Pozostałe dwa miesiące nazwano na cześć rzymskich władców Juliusa i Augustusa, określając lipiec i sierpień.

W Polsce, jak i pozostałych krajach słowiańskich, nazewnictwo miesięcy nawiązuje do okresowych prac rolnych i zjawisk przyrody. Kwiecień to przykładowo czas kwitnienia, a sierpień przeznaczony jest na zbieranie plonów, kiedyś przy pomocy sierpów. Od nich wywodzi się określenie tego miesiąca.

Nazwy planet przyczyniły się natomiast do nazewnictwa 7 dni tygodnia. Dzień Księżyca to inaczej Montag, czyli poniedziałek, sobota to dzień Saturna, czyli Saturday. Niedziela to dzień Słońca, skąd wywodzi się nazwa Sunday. W Polsce nazewnictwo dni tygodnia wiąże się z liczebnikami i kolejnością występowania po sobie dni. Poniedziałek to dzień występujący po niedzieli, wtorek nasuwa skojarzenia z „wtórym”, czyli drugim. Środa której nazwa pochodzi od słowa środek, oznacza środkowy dzień tygodnia. Czwartek to po prostu czwarty dzień tygodnia. Jak w poprzednim przypadku, nazwa piątek wskazuje, że jest to piąty dzień tygodnia. Swoją nazwę sobota wzięła od szabatu, dnia świątecznego dla wyznawców judaizmu. Niedziela nawiązuje do prasłowiańskiego ne dělatĭ oznaczającego nie pracować, nie działać. Odnosi się to do faktu, że niedziela ma być dniem wolnym od pracy.

Noworoczny upominek

Nowy Rok już zawitał. A zatem to najwyższy czas, by pomyśleć o kupnie kalendarza. Drukarnie drukują kalendarze reklamowe, a firmy rozdają je swoim współpracownikom i klientom. Jest to oczywiście forma reklamy i promocji. Z kolei organizacje pożytku publicznego drukują kalendarze charytatywne, ze sprzedaży których dochód zasila ich cele i działalność. A poza tym można powiesić sobie w domu także kalendarz pełniący funkcję dekoracyjną – z pięknymi widoczkami górskimi, zwierzakami, ciekawymi grafikami. Ostatnio coraz bardziej popularne są też kalendarze ścienne robione na zamówienie ze zdjęć – to świetny pomysł na noworoczny prezent dla dziadków czy rodziców. Zresztą podarowanie komuś pięknego kalendarza na przyszły rok jest zawsze w dobrym tonie.

Sylwia Wadach Kloczkowska
Nauczycielka Szkoły Języka Polskiego im. św. Jana Pawła II w Bostonie


Bibliografia:

spot_img

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Poprzedni artykuł
Następny artykuł

Najpopularniejsze

Ostatnio dodane

- Advertisment -