Poeta i dramaturg Tadeusz Różewicz oraz pisarz Józef Mackiewicz znaleźli się na liście kandydatów do literackiej Nagrody Nobla w 1975 roku. Dowodzą tego odtajnione niedawno, po pół wieku, dokumenty z archiwum Akademii Szwedzkiej.
Według dokumentów, w które wgląd w Bibliotece Noblowskiej uzyskała PAP, Różewicz (1921-2014) został nominowany przez prof. Nilsa Ake Nilssona z Uniwersytetu Sztokholmskiego oraz prof. Józefa Trypućkę z Uniwersytetu Uppsalskiego. Polak znajdował się na liście kandydatów do nagrody już kilkakrotnie w latach 60. i na początku 70. Natomiast Mackiewicz (1902-85) został zgłoszony w 1975 r. po raz pierwszy. Uczyniła to w liście do Akademii Szwedzkiej prof. Jadwiga Maurer z Uniwersytetu w Kansas (USA).
Nagroda Nobla za 1975 r. przypadła ostatecznie poecie i eseiście Eugenio Montale. Sprawozdanie z przebiegu wyboru laureata pokazuje, że Włoch był kandydatem drugiego lub trzeciego wyboru. Faworytami byli Graham Greene (W. Brytania), Saul Bellow (USA, nagrodzony w 1976 roku), Doris Lessing (W. Brytania, nagrodzona w 2007 roku) oraz Nadine Gordimer (RPA, nagrodzona w 1991 roku), ale żadna z tych osób nie zdobyła większości głosów. Zrezygnowano również z podziału nagrody na dwóch laureatów. Włoch stał się więc bezpiecznym, kompromisowym wyborem.
Dokumenty dotyczące nominacji oraz wyboru laureatów Nagrody Nobla pozostają tajne przez 50 lat. Tegorocznego laureata Nagrody Nobla z dziedziny literatury poznamy na początku października.
Polacy pięciokrotnie otrzymywali literacką Nagrodę Nobla. W 1905 roku nagrodzony został Henryk Sienkiewicz (1846-1916), w 1924 Władysław Reymont (1867-1925), w 1980 Czesław Miłosz (1911-2004), w 1996 Wisława Szymborska (1923-2012), a w 2018 roku 63-letnia obecnie Olga Tokarczuk.
tom
