9 sierpnia w galerii Kuriera Plus mieszczącej się w budynku Centrum Polsko-Słowiańskiego na Greenpoincie odbył się pokaz filmu dokumentalnego Tomasza Magierskiego o Julianie Stańczaku, wybitnym polskim malarzu.
Uchodźca
Julian Stańczak urodził się w1928 roku w Borownicy pod Przemyślem. W 1940 roku został deportowany do syberyjskiego gułagu, gdzie po ciężkiej chorobie stracił władzę w prawej ręce. W 1941 roku rodzina Stańczaków otrzymała amnestię i po długiej podróży pieszo i pociągami dotarli do polskiego obozu dla uchodźców w Masindi w Ugandzie w Afryce.
Stańczak jako dziecko myślał, iż poświęci się muzyce, ale po stracie władzy w ręce musiał pożegnać się z tą myślą. Był bardzo wrażliwym dzieckiem i pomimo gehenny wojny czułym na piękno przyrody. Zachwyciła go tajga na Syberii, a potem przyroda i zwierzęta Afryki i chcąc to utrwalać, zaczął malować.
W 1948 r. Julian Stańczak przeniósł się z rodziną do obozu dla uchodźców w Chekendon pod Londynem i studiował ilustrację książek w Borough Polytechnic Institute. W 1950 r. wyemigrował do USA, gdzie ukończył Yale University oraz zaczął uczyć na The Art Academy w Cincinnati, Ohio.
Artysta
W malarstwie zafascynowała go linia, siatka i kolor. – Znalazłem linię – powtarzającą się linię z jej wznoszącym się i opadającym rytmem – odpowiadającą wielu aspektom codziennego życia. Z punktu widzenia działania zachowanie linii różni się od koloru. Linia aktywuje powierzchnię płótna więcej niż jeden płaski kolor. Siatka jest podstawowym pojemnikiem dla nasyceń kolorów. Piękno tego jest tak oczywiste ze względu na jego pionowość i poziomość. Ponieważ największą radość sprawia mi obcowanie z kolorem, kształt obejmujący kolor jest skrupulatnie dobrany tak, aby nie dominował nad sytuacją kolorystyczną, ale ją wspomagał. Dlatego używam głównie geometrycznych kształtów, które akceptuje się bez kwestionowania szczegółów, dając w ten sposób kolorowi pełną odpowiedzialność za wizualną plastyczność – mówił.
W 2013 Julian Stańczak otrzymał tytuł doktora honoris causa Case Western Reserve University w Cleveland, Ohio. Stworzył też trójwymiarowy mural o wymiarach 50x400x300 stóp, zainstalowany w centrum Cincinnati w stanie Ohio.
Był jednym z najwybitniejszych malarzy i kolorystów XX wieku, zapisał się w historii jako czołowa postać ruchu Optical Art (Op Art) lat 60. Nazwany był poetą światła i koloru. Był zdobywcą nagrody Cleveland Arts Prize i przez ponad 30 lat profesorem malarstwa w Cleveland Institute of Art. Julian Stańczak wystawiał swoje obrazy w muzeach i galeriach na całym świecie. Jego żoną była rzeźbiarka Barbara Meerpohl.
Poruszająca opowieść
W prezentowanym na Greenpoincie filmie dokumentalnym pt. „Stańczak – złapać światło” Julian Stańczak udzielił ostatniego wywiadu Tomaszowi Magierskiemu w swoim domu i studiu w Seven Hills w stanie Ohio. 60-minutowy film pokazuje niezwykłą podróż Stańczaka z Polski do Stanów Zjednoczonych i jego przemianę z uchodźcy w artystę. Ten uderzający dokument ujawnia życie i dziedzictwo zdefiniowane przez nienasyconą fascynację kolorem.
Tomasz Magierski jest absolwentem wydziału operatorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Jest reżyserem, producentem, operatorem filmowym oraz telewizyjnym. Film dokumentalny, „Stańczak – złapać światło”, którego jest reżyserem i producentem, otrzymał nagrodę za najlepszy dokument na festiwalu Losy Polaków 2022, był pokazywany w Muzeum Sztuki w Cleveland i w Muzeum Sztuki w Columbus Ohio.
Na projekcji obecni byli m.in. Agnieszka Granatowska – dyrektor wykonawcza CPS oraz Igor Wieczorkowski – dyrektor finansowy CPS.
Zosia Zeleska-Bobrowski
