Porozmawiajmy tym razem o kulturze. O języku także, ale w nieco inny sposób. Jedną z głównych ról języka, oprócz komunikowania się, jest, jak wiemy, dostęp do kultury, z której się wywodzi. Niektórzy utrzymują nawet, że sam język jest jedynie środkiem, a cel stanowi kultura i zawarte w niej bogactwo. Dlaczego? Dlatego, że bez znajomości języka dogłębne poznanie kultury jest niemożliwe – pozostaje jedynie surfowanie po jej powierzchni.
Dla przypomnienia, choć na pewno nie jest to konieczne: kultura to duchowy i materialny dorobek danego społeczeństwa. Mam nadzieję, że jesteśmy zgodni co do tego, że każda kultura jest cenna i godna poznania, a kultura rodzica przynosi dziecku dodatkowe wartości społeczne i emocjonalne. Pokrótce przybliżę je w poniższej refleksji, bo warto, od czasu do czasu, sobie o nich przypomnieć.
Rola kultury w rozwoju
Dość ogólnie mówiąc, kultura przyczynia się do konstruowania zainteresowań i światopoglądu dziecka, a także determinuje jego tożsamość. Wpływa ona na podejmowane przez niego wybory, a także na osobowość, w tym na otwartość na różnorodność i ciekawość świata (tak bardzo dzisiaj potrzebne). Kultura pobudza kreatywność, wzbogaca życie wewnętrzne poprzez dodatkowe bodźce emocjonalne i intelektualne. Poszerza horyzonty i rozwija wrażliwość.
Jak możemy się domyślać, kultura rodzica oddziałuje na dziecko silniej niż jakakolwiek inna kultura. Nie tylko dlatego, że kontakt z nią jest bardziej intensywny, ale dlatego, że ma on (przeważnie) mocne zabarwienie emocjonalne. Dziecko przyswaja ją sobie, bo stanowi część jego własnej historii. Jednym słowem: jest ona także (w większym lub mniejszym stopniu, w zależności od zaangażowania rodzica) jego kulturą.
Przynależność do wspólnoty
A teraz oddalmy się nieco od komórki rodzinnej i spójrzmy na siebie z trochę dalszej perspektywy. Kultura zapewnia każdemu z nas dostęp do wspólnoty, której członkowie posiadają pewną ilość wspólnych punktów odniesienia. Może to być wspólnota w skali kontynentu, państwa, regionu, rodziny czy innej określonej społeczności.
Polska kultura przekazana dzieciom przez rodziców zapewnia im więź nie tylko z innymi Polakami (znajomymi lub nie), ale także z własnymi korzeniami. W pewien sposób określa ona ich miejsce w świecie, dając tym samym poczucie stabilności „tożsamościowej”. Mówiąc prościej: dziecko wie, kim jest, skąd pochodzi, z kim lub czym może się identyfikować. W ten sposób przynależność do wspólnoty przyczynia się do zapobiegania alienacji i zmniejsza ryzyko kryzysu tożsamości.
Dla dzieci i dorosłych
O tym, że polska kultura jest bogata i warta poznania, z pewnością nie muszę nikogo przekonywać. Oczywiście możemy czytać Wisławę Szymborską i Andrzeja Szczypiorskiego po angielsku, podobnie jak Andrzeja Stasiuka czy Czesława Miłosza. Ale co z innymi artystami: pisarzami, poetami, dramaturgami, twórcami filmów czy przedstawień teatralnych? Większość z nich nie została przetłumaczona na języki obce. A nasze dzieciństwo spędzone w towarzystwie bohaterów Adama Bahdaja, Hanny Ożogowskiej, Zbigniewa Nienackiego? Poetyckie potyczki Jana Brzechwy, Wandy Chotomskiej czy Danuty Wawiłow dla najmłodszych? Tyle wzruszeń, którymi możemy podzielić się z naszymi dziećmi, przekazując im tym samym część naszej historii i tożsamości.
Wniosek? Przekazujmy naszym dzieciom język polski każdego dnia i w każdej możliwej sytuacji. Dzielmy się z nimi polską kulturą (oczywiście nie całą, bo nie sposób, ale tej jej częścią, która jest nam bliska) poprzez lektury, filmy, spektakle (tu szczególnie polecam Teatr Telewizji), słuchowiska, piosenki i rozmowy. Pamiętajmy o historii, tradycjach i folklorze. Wzbogacajmy spojrzenia na świat naszych dzieci, dając im dodatkowe perspektywy i punkty odniesienia.
Czyż rodzicielstwo nie jest wspaniałą przygodą, w której mamy szczęście uczestniczyć?
Anna Jachim
Coach dwujęzycznego i dwukulturowego wychowania, wspiera rodziców mieszkających za granicą w nauczaniu dzieci języka polskiego. Jest autorką książki dla rodzin wielokulturowych „Milo, koń o dwóch sercach” oraz bloga „Bilingual kid” o dwujęzyczności: bilingual-kid.com.
