W pierwszych dniach listopada głośna stała się sprawa dwojga mężczyzn, którzy po wyczerpaniu drogi prawnej przed polskimi organami oraz sądami złożyli skargę przeciwko Polsce do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.
Mowa o Jakubie Kwiecińskim i Dawidzie Mycku, którzy pięć lat temu wzięli ślub w Portugalii, po czym chcieli zalegalizować status swojego związku również w Polsce. W związku z tym złożyli wniosek o transkrypcję ich zagranicznego aktu ślubu, czyli wpisanie go do polskich ksiąg cywilnych. Kierownik Urząd Stanu Cywilnego, a następnie wojewoda, odmówili jednak dokonania takiej transkrypcji, jako niezgodnej z istniejącym w Polsce porządkiem prawnym. Stanowisko to podzielił następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), który także – w lipcu br. – oddalił ich skargę.
Medialną uwagę wzbudziło jednak uzasadnienie tego wyroku, a konkretnie stwierdzenie, iż co do zasady art. 18 polskiej konstytucji, mówiący o szczególnej ochronie małżeństwa jako związku mężczyzny i kobiety, nie wyklucza innej formy małżeństwa. „Omawiany przepis Konstytucji nie zabrania ustawowego uregulowania związków jednopłciowych. Aktualnie polski prawodawca nie zdecydował się na ustanowienie tego typu rozwiązań” – czytamy w uzasadnieniu. Czy jest to jednak w istocie przełomowe stwierdzenie? Eksperci są sceptyczni, bowiem choć wykładnia, której dokonał NSA, może być ważnym argumentem w debacie publicznej, to tak naprawdę nic nie zmienia, jeśli chodzi o stan prawny w Polsce oraz sama w sobie nie jest nowością – identyczną z NSA wykładnię art. 18 konstytucji zajęła też Polska Akademia Nauk, i to już w 2012 r.
Warto też zwrócić uwagę, że sądy obu instancji – zarówno Wojewódzki, jak i Naczelny Sąd Administracyjny – oddalając skargę, powołały się na art. 1 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiący, że „małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński”. Co prawda ustawa jest aktem niższej rangi niż konstytucja i łatwiej ją zmienić, jednak żadna z polskich partii na przestrzeni ostatnich lat nie przedstawiła konkretnych propozycji legislacyjnych w tym zakresie i – mimo okazjonalnych deklaracji pojedynczych polityków – nic nie wiadomo o tym, żeby takie propozycje były przygotowywane.
Czy orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (ETPCz) może coś zmienić? Skarga Kwiecińskiego i Mycka przeciwko Polsce nie jest pierwszą, jaka trafiła do strasburskiego trybunału, który na razie jednak nie wydał orzeczenia w żadnej z nich. Co prawda co do zasady ETPCz stoi na stanowisku, że państwa skupione w Radzie Europy powinny umożliwić prawną ochronę związkom jednopłciowym, jednak w kwestii umożliwienia im zawierania związków małżeńskich decyzję pozostawia poszczególnym krajom. A aktualnie – jak to wyrażono w uzasadnieniu wyroku NSA – „polski prawodawca nie zdecydował się na ustanowienie tego typu rozwiązań”, zatem polskie przepisy nie przewidują możliwości zawarcia małżeństwa przez osoby tej samej płci, brak jest też jakiejkolwiek regulacji związków par tej samej płci dotyczących np. kwestii dziedziczenia czy urlopu w razie choroby albo śmierci partnera.
WEM
