Polski rząd przygotowuje zmiany w przepisach dotyczących nabywania obywatelstwa przez cudzoziemców. Zaprezentowany pod koniec października projekt Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji przewiduje m.in. wydłużenie minimalnego okresu legalnego pobytu w Polsce, podniesienie wymaganego poziomu znajomości języka oraz wprowadzenie testu z wiedzy o kraju i deklaracji wierności Rzeczypospolitej Polskiej.
MSWiA argumentuje, że obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim z 2009 r. powstała w innych realiach migracyjnych, a rosnąca liczba cudzoziemców mieszkających w Polsce przekłada się również na wzrost zainteresowania nabyciem obywatelstwa. Resort chce, aby przy rozpatrywaniu wniosków w większym stopniu oceniano rzeczywiste związki cudzoziemca z Polską, jego integrację ze społeczeństwem, znajomość języka oraz respektowanie obowiązujących w kraju zasad.
Pobyt i język
Jedną z najważniejszych propozycji jest wydłużenie minimalnego okresu legalnego zamieszkiwania w Polsce wymaganego w procedurze uznania za obywatela. Dokładne długości są doprecyzowywane, przykładowo mowa o 8 latach ogółem, w które wliczałyby się 3 lata pobytu czasowego i 5 lat pobytu stałego, a także krótszych okresach dla Karty Polaka czy repatriacji.
Zmienić na wyższy ma się również wymagany poziom znajomości języka polskiego – z B1 na B2. Osoby ubiegające się o uznanie za obywatela będą ponadto musiały zdać test obywatelski sprawdzający wiedzę o Polsce, m.in. jej historii, prawie i zasadach funkcjonowania państwa, a także złożyć deklarację wierności Rzeczypospolitej Polskiej.
Centrum życia
Jeśli nowe przepisy wejdą w życie, to odpowiednio długi pobyt w kraju nie będzie już wystarczający, aby uzyskać obywatelstwo. Projekt przewiduje wprowadzenie wymogu posiadania w Polsce tzw. centrum życiowego, powiązanego z rezydencją podatkową. Określona ma zostać także minimalna wysokość dochodu świadcząca o samowystarczalności osoby ubiegającej się o obywatelstwo.
Cudzoziemcy mieliby w tym celu przedstawiać dokumenty potwierdzające źródła utrzymania oraz tytuł prawny do zajmowanego lokalu. Szczegółowe kryteria, w tym wysokość wymaganego dochodu, nie zostały jeszcze określone.
MSWiA planuje również rozszerzyć katalog sytuacji, w których wydawana będzie decyzja odmowna. Wśród wskazanych przesłanek znalazły się m.in. prawomocne skazanie, określone mandaty i grzywny, podanie nieprawdziwych informacji w oświadczeniach oraz przedstawienie fałszywych dokumentów.
Ministerstwo uzasadnia planowane zmiany potrzebą dostosowania przepisów do obecnej sytuacji migracyjnej oraz dokładniejszej weryfikacji osób ubiegających się o polskie obywatelstwo. Jak podkreśla resort, znaczenie mają również kwestie związane z bezpieczeństwem państwa.
– Te zmiany ustawowe są konieczne, między innymi dla bezpieczeństwa Polski – mówiła wiceministra spraw wewnętrznych i administracji Magdalena Roguska podczas prezentacji założeń reformy.
Odebranie obywatelstwa
Nowelizacja ma także umożliwić uchylenie decyzji o uznaniu za obywatela polskiego lub przywróceniu obywatelstwa, jeśli okaże się, że została ona uzyskana w wyniku oszustwa. Dotyczyć ma to m.in. przypadków posłużenia się fałszywymi dokumentami, złożenia nieprawdziwych oświadczeń lub zatajenia istotnych informacji. Według założeń taka decyzja mogłaby zostać uchylona niezależnie od tego, ile czasu upłynęło od jej wydania.
Zmiany obejmują również procedurę przywracania obywatelstwa. Rząd proponuje wygaszenie szczególnego uproszczonego trybu przewidzianego w art. 38 ustawy. Wnioski na dotychczasowych zasadach można byłoby składać tylko do 31 grudnia 2030 r.
Na razie są to jedynie propozycje. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów zaplanowano na obecny kwartał. Następnie projekt będzie musiał przejść przez parlament i trafić do podpisu prezydenta. Dopiero po zakończeniu procesu legislacyjnego będzie znany ostateczny kształt nowych przepisów i termin ich wejścia w życie.
Co z Polonią?
Planowane zaostrzenie zasad nie oznacza, że osoby mieszkające za granicą i wywodzące się z polskich rodzin będą musiały spełnić nowe wymagania dotyczące wieloletniego pobytu, dochodu czy integracji, jeżeli już posiadają polskie obywatelstwo z mocy prawa.
Polskie prawo opiera się bowiem na zasadzie „ius sanguinis”, czyli prawa krwi. Dziecko nabywa polskie obywatelstwo przez urodzenie, jeśli co najmniej jedno z jego rodziców jest w tym czasie obywatelem Polski. W przypadku kolejnych pokoleń Polonii oznacza to, że obywatelstwo mogło być przekazywane w rodzinie mimo urodzenia i życia poza Polską.
Dlatego osoba mająca polskiego rodzica, dziadka lub babcię może być już obywatelem Polski, nawet jeśli sama nigdy nie posiadała polskiego paszportu. Samo polskie pochodzenie nie przesądza jednak o obywatelstwie. Konieczne jest wykazanie, że obywatelstwo zostało nabyte i zachowane przez przodka, a następnie przeszło na kolejne pokolenia zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym czasie. W praktyce w niektórych przypadkach wystarczającym punktem wyjścia może być więc jeden polski dziadek lub jedna polska babcia, o ile dokumenty pozwalają wykazać nieprzerwaną linię obywatelstwa.
W takiej sytuacji nie chodzi o nadanie nowego obywatelstwa, lecz o urzędowe potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Przy ustalaniu statusu analizowane są dokumenty (m.in. akty urodzenia) dotyczące wnioskodawcy oraz jego przodków i przepisy obowiązujące w czasie, gdy obywatelstwo było nabywane lub mogło zostać utracone.
To z punktu widzenia Polonii istotne rozróżnienie: proponowane przez rząd nowe wymagania dotyczą przede wszystkim cudzoziemców starających się o uznanie za obywatela polskiego, a nie osób, które są już obywatelami z mocy prawa i potrzebują oficjalnego potwierdzenia tego statusu.
opr. WEM
