Wiele polskich kościołów, nie tylko w Connecticut, ale i w całej Ameryce, ma podobną genezę. Gdy polscy emigranci osiedlali się w jakimś mieście, tworzyli potrzebną im do funkcjonowania infrastrukturę. A do jednych z najważniejszych potrzeb należało w ich ocenie życie religijne oraz edukacja. Dlatego, nie szczędząc pracy ani pieniędzy, budowali szkoły, w których ich dzieci mogły się uczyć języka polskiego i poznawać kulturę Polski, oraz świątynie, w których mogli wysłuchać mszy św. w ojczystym języku.
Wiele polskich parafii na amerykańskiej ziemi powstała na początku XX wieku, czyli wtedy, gdy napływ emigrantów z Polski był szczególnie duży. Kościoły, które wtedy budowano, powstały z potrzeby serca i ducha oraz z pragnienia posiadania choćby namiastki ojczyzny i kultywowania wiary oraz polskich tradycji na obcej ziemi. Teraz widomą pamiątką tych porywów serca są około stuletnie budynki – często wyróżniające się architektonicznie na tle typowo amerykańskiej zabudowy, z imponującymi zdobieniami, witrażami, freskami… które jednak chylą się w posadach, wymagając napraw i remontów, których nie są w stanie sfinansować kurczące się grupy parafian. Jaki los je czeka? I czy tak jak podobny był ich początek, taki też będzie zmierzch ich historii?
Ostoje polskości?
Dla wielu osób zamknięcie ich kościoła oznacza koniec pewnej epoki. To w tych świątyniach brali ślub, tu były chrzczone ich dzieci, tu żegnali po raz ostatni swoich rodziców, tu kierowali swe kroki w chwilach radosnych i w momentach zwątpienia. A jednak jest wielu parafian, którzy w ostatnim czasie musieli pogodzić się z podobnym losem, jaki coraz częściej spotyka polskie parafie, które nie są w stanie przetrwać zmian demograficznych w miejscowościach znanych jeszcze kilka dekad temu jako ostoje polskiej kultury. Polskie parafie w Ameryce to ostoje polskości, a ich likwidacja to szerszy problem, który dotyczy całej amerykańskiej Polonii.
Trudno wyszczególnić, ile kościołów, które przestały pełnić swą pierwotną funkcję, uszczupliło w ostatnich kilku latach polskie dziedzictwo w Nowej Anglii. Warto wspomnieć choćby o zamkniętym w styczniu 2022 r. – po 117 latach! – kościele Matki Bożej Nieustającej Pomocy w New Bedford, MA, który był jednym z najstarszych polskich kościołów w całych Stanach Zjednoczonych, o polskim kościele Matki Bożej Bolesnej w Holyoke, MA, o ocalenie którego grupa lokalnej Polonii walczyła ze wszystkich sił, a który mimo protestów został wyburzony w 2018 r., o zamkniętym w tym samym roku kościele Matki Bożej Różańcowej w Springfield, MA… W stanie Connecticut tylko w archidiecezji hartfordzkiej w 2017 r. zamkniętych zostało 26 kościołów, w tym 6 polskich parafii, a los wielu kolejnych jest niepewny. Obecnie przed zamknięciem i sprzedażą parafianie próbują ocalić kościół św. Stanisława Kostki w Adams, MA. Z groźbą likwidacji zmaga się też zabytkowy polski kościół św. Kazimierza w Buffalo w stanie Nowy Jork – a warto wspomnieć, że to właśnie pod egidą tej parafii organizowany jest od kilkudziesięciu lat największy polski festiwal odbywający się w okresie wielkanocnym – Dyngus Day Parade.
Kościół na sprzedaż
Do listy polskich świątyń, których historia dobiegła końca, w kwietniu dopisano też kościół św. Wojciecha w Enfield, CT.
Parafia św. Wojciecha w Enfield została założona w 1915 roku. Przez ponad sto lat służyła polskiej i lokalnej społeczności jako miejsce kultu. W 2022 roku parafia św. Wojciecha została połączona z kilkoma innymi parafiami, tworząc parafię św. Joanny Jugan. W grudniu ubiegłego roku, po ewaluacji kosztów utrzymania, zarząd nowej, połączonej parafii zdecydował, że budynek ten jest zbyt dużym obciążeniem dla niej, w związku z czym zarekomendowano desakralizację i sprzedaż. Nie bez znaczenia była też znikoma i malejąca z roku na rok liczba wiernych. Do stanowiska tego przychyliły się władze archidiecezji Hartford, które w marcu br. podjęły decyzję o zdegradowaniu kościoła do rangi świeckiego i wystawieniu na sprzedaż wraz ze znajdującym się obok budynkiem parafialnym – dawnym konwentem. 24 marca arcybiskup Leonard Blair i arcybiskup koadiutor Christopher Coyne z archidiecezji Hartford wydali proklamację w tej sprawie.
21 kwietnia w kościele św. Wojciecha odbyła się końcowa msza św., a następnego dnia nastąpiło przekazanie dóbr sakralnych z wnętrza kościoła.
Z informacji, jakie ukazały się w lokalnych mediach, wynika, że nieruchomość jest już objęta umową wstępną, ale nie została jeszcze sprzedana. Nie zostało podane nazwisko potencjalnego nabywcy ani nie są znane plany, jakie ma wobec obu budynków.
Joanna Szybiak
