Ponieważ rok 2026 jest rokiem 250. rocznicy powstania Stanów Zjednoczonych, słuszne było, aby tegoroczny Zjazd Amerykańskiej Rady Kultury Polskiej (ACPC), odbywający się pod hasłem „Polacy w rewolucji amerykańskiej”, miał miejsce w Filadelfii. Jest to jedno z najbardziej historycznych miast w Stanach Zjednoczonych, a zarówno Kościuszko, jak i Pułaski przebywali tutaj podczas amerykańskiej wojny o niepodległość.
Uczestnicy zjazdu, reprezentujący 40 organizacji tworzących ACPC, zaczęli przybywać do hotelu Marriott, zlokalizowanego na historycznym Starym Mieście, jeszcze przed rozpoczęciem wydarzenia, aby wykorzystać ten czas na zwiedzanie Filadelfii.
Uroczyste rozpoczęcie
Zjazd oficjalnie rozpoczął się 12 sierpnia. Wydarzenie otworzyły dwujęzyczne powitania gości przez organizatorów – konsul honorową RP Debbie Majkę i Petera Obsta, członków organizacji goszczącej zjazd, Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii (Polish Heritage Society of Philadelphia). Hymny narodowe Polski i Stanów Zjednoczonych zaśpiewała Michalina Góral Burnosky, a inwokację wygłosiła Mary Lou Wyrobek. Następnie wspólnie odśpiewano pieśń „Serdeczna Matko”.
Przemówienie programowe wygłosiła Krista Butvydas Bard, konsul Litwy, która nawiązała do wielowiekowych związków Polski z jej krajem. Wspomniała także o tym, że Kościuszko urodził się w rodzinnym dworku w majątku Mereczowszczyzna, w województwie brzeskolitewskim, należącym wówczas do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Na zakończenie konsul życzyła zgromadzonym wielu sukcesów w obradach.
Podczas sesji biznesowych, które odbyły się po uroczystym otwarciu, omówiono szereg tematów i programów. Rozmawiano m.in. o stypendiach przyznawanych przez ACPC, udziale w zjeździe nauczycieli Krajowej Konferencji Nauk Społecznych, komunikacji za pośrednictwem prasy i mediów elektronicznych oraz wyborze członków Zarządu ACPC.
W wolnym czasie goście zjazdu oddawali się zwiedzaniu Filadelfii. Wielu odwiedziło Independence Hall, Dzwon Wolności i Dom Betsy Ross, gdzie według tradycji uszyto pierwszą amerykańską flagę. Kilka osób odszukało też miejsca pochówku Benjamina Franklina, doktora Benjamina Rusha i Hayma Salomona, żydowskiego kupca pochodzącego z Leszna, znanego jako „finansista rewolucji”.
Śladami bohaterów
Najważniejszym projektem ACPC w tym roku i na najbliższe lata jest udział w upamiętnieniach bitew, w których brali udział Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski. Edward Królikowski przedstawił uczestnikom zjazdu szczegółową prezentację na ten temat, w której nawiązał do miejsc takich jak Saratoga w stanie Nowy Jork i Brandywine w Pensylwanii. ACPC chciałaby uczestniczyć w organizowanych tam wydarzeniach i zwrócić uwagę na polską obecność w tych miejscach.
Królikowski wygłosił także interesującą prezentację pt. „Polacy w rewolucji amerykańskiej”, w której mówił o niektórych mniej znanych bojownikach urodzonych w Polsce, biorących udział w amerykańskiej wojnie o niepodległość. Opowiadał również o emigracji z Polski za ocean w czasach kolonialnych oraz o tym, jak Polacy wcieleni do francuskich sił zbrojnych zostali wysłani do Ameryki, aby pomóc kolonistom.
Dom Kościuszki
W czwartek, 13 sierpnia, uczestnicy zjazdu przeszli z hotelu na róg ulic Third i Pine, gdzie znajduje się dom, w którym mieszkał Tadeusz Kościuszko. Obecnie mieści się tam Narodowy Pomnik Tadeusza Kościuszki – muzeum zarządzane przez Służbę Parków Narodowych Stanów Zjednoczonych (NPS). O godzinie 16:00 na miejsce spotkania przybył chargé d’affaires Ambasady RP w Waszyngtonie, Bogdan Klich, aby wziąć udział w uroczystościach z okazji 250. rocznicy przybycia Kościuszki do Ameryki. Powitanie wygłosił Mark Szpak, pierwszy wiceprezes ACPC. Następnie głos zabrał gość z Waszyngtonu, który mówił o znaczeniu osoby Kościuszki w historii Ameryki i Polski oraz konieczności pielęgnowania pamięci o nim w domu, który jest świadectwem jego obecności w Ameryce.
Steve Sims, dyrektor NPS Independence National Historical Park, opowiedział natomiast uczestnikom o historii Domu Kościuszki oraz jego znaczeniu dla społeczności amerykańskiej i polskiej w Filadelfii. Podsumowania wycieczki dokonał Peter Obst, odwołując się do planów Jacka Pinkowskiego (syna Edwarda Pinkowskiego – historyka, który przyczynił się do powstania tego muzeum) o założeniu funduszu na utrzymanie obiektu. Na zakończenie, przy wejściu do domu złożono wieniec ku pamięci bohatera obu narodów.
Następnie uczestnicy zjazdu mieli okazję zwiedzić muzeum pod przewodnictwem strażników NPS. Po zakończonej wizycie, Edward Królikowski i prezes ACPC, Cecilia Larkin, podarowali Bogdanowi Klichowi pamiątkową koszulkę zjazdową. Gdy wizyta dobiegła końca, wszyscy goście, wraz z szefem polskiej ambasady i jego małżonką, udali się do Carpenters’ Hall – zabytkowego budynku z 1724 roku, położonego zaledwie kilka ulic dalej, na uroczystą kolację. To właśnie w tej sali, zbudowanej dla Cechu Cieśli, po raz pierwszy zebrał się Kongres Kontynentalny.
Polskie ślady
W piątek, 14 sierpnia, po sesji biznesowej, prelegentem był Peter Obst. Gospodarz wygłosił ilustrowaną fotografiami prezentację „Ralph Modjeski: Mistrz budowy mostów”. W tym roku most Benjamina Franklina, zbudowany przez polskiego konstruktora, obchodził bowiem swoje 100-lecie, które uczczono zamknięciem go dla ruchu, aby piesi mogli przejść jezdnią na co dzień zarezerwowaną dla samochodów.
Później grupa przeniosła się do Gould Hall w Curtis Institute of Music na recital tegorocznej laureatki konkursu im. Marcelli Kochańskiej-Sembrich, mezzosopranistki Christine Boddicker. Akompaniował jej Yoni Levyatov. W programie znalazły się pieśni Moniuszki, Chopina, Karłowicza, Mozarta i Mahlera. Na koniec publiczność mogła podziwiać wspaniały popis wokalny „Non più mesta” z „La Cenerentola” Rossiniego.
Po występie odbyło się przyjęcie, podczas którego wielu gości chwaliło krystalicznie czysty głos Christine.
Bankiet i wyróżnienia
W sobotę sesja biznesowa zakończyła się wyborem nowych członków zarządu ACPC. W skład szefostwa organizacji jako członkowie Rady weszli: Jarosław Gołembiowski, Róża Pace, Stella Szczęsny, Olek Skrypczuk, Stasia Skrypczuk i Andrzej Urbaniak. Komisję Nominacyjną powierzono Cecilii Głembocki, a w skład Komisji ds. poświadczeń i skarg wcielono: Grega Butlera, Barbarę Lemechę oraz konsula honorowego z Baltimore, Richarda Poremskiego. Audytorem została natomiast konsul honorowa Debbie Majka. Przysięgę nowych członków zarządu odebrał Ryszard Poremski.
Tego samego wieczoru odbył się tradycyjny bankiet, podczas którego wybrane osoby otrzymały wyróżnienia za działalność na rzecz polskiej kultury i służbę w organizacjach polonijnych. Wśród uhonorowanych znalazła się konsul honorowa RP Deborah M. Majka, która otrzymała Wyróżnienie za Całokształt Twórczości. Wyróżnienie za Wybitną Służbę przyznano pośmiertnie Januszowi Romańskiemu, a Wyróżnienie za Twórczość Artystyczną otrzymał Paweł Krzywicki. Wyróżnieniami Fundatorów uhonorowano natomiast Donnę Chmarę oraz konsula honorowego RP w Baltimore, Ryszarda Poremskiego. Każda z wyżej wymienionych osób otrzymała osobisty list gratulacyjny wysłany z biura amerykańskiego senatora Johna Fettermana z Pensylwanii.
Ponadto, Cecilia Glembocki wraz z mężem Rayem została uhonorowana wyróżnieniem za 12 lat działalności organizatorskiej projektu „Polskie Perspektywy”. Co roku ACPC jest obecna na Krajowej Konferencji Studiów Społecznych, prowadząc stoisko informacyjne podczas tego ogólnokrajowego zjazdu amerykańskich nauczycieli.
Podczas bankietu minutą ciszy uczczono pamięć zmarłego w lipcu doktora Janusza Romańskiego. Przed przejściem na emeryturę był on inżynierem aeronautycznym w Piasecki Aircraft Corporation oraz członkiem i działaczem wielu organizacji polonijnych, w tym Polskich Weteranów, Polonia Technica, Polskiego Uniwersytetu Ludowego oraz Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii.
Uroczystość zakończyła się wspaniałą kolacją przygotowaną przez szefową kuchni hotelu Marriott, Tracy Cywinski. Muzykę taneczną zapewnił zespół Clear Day Band. Był to miły wieczór dla wszystkich biorących udział w zjeździe.
Więcej informacji o Amerykańskiej Radzie Kultury Polskiej oraz planach na kolejny zjazd można znaleźć na stronie organizatora: polishcultureacpc.org.
Galerię zdjęć z tegorocznego zjazdu można obejrzeć na stronie Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii: poles.org/PHSP.
Tekst i zdjęcia: Peter J. Obst
