8 lutego w parafii św. Michała Archanioła w Bridgeport Polonia zebrała się, by wspólnie stanąć w ciszy modlitwy w obecności tych, którzy przeszli przez „nieludzką ziemię”, ocalając to, czego nie zdołał im odebrać żaden system – wiarę, godność i polskość.
Świadectwo przetrwania
Obchody 86. rocznicy pierwszej masowej deportacji Polaków na Syberię były dla uczestników głęboką lekcją Ewangelii. W homilii wygłoszonej przez proboszcza polskiej parafii w Bridgeport o. Norberta Siwińskiego wybrzmiały słowa Chrystusa: „Wy jesteście solą ziemi”. Dalej duchowny mówił: „Sól – która nadaje smak. Która konserwuje pamięć. Która czasem piecze, gdy dotyka rany, ale nie pozwala jej zagoić się zapomnieniem. (…) Sybir miał być miejscem, gdzie człowiek miał utracić smak, imię, język, sens. A jednak – nie utracił”.
Wśród obecnych Sybiraków byli: Helena Knapczyk – niestrudzona strażniczka pamięci, która od 16 lat organizuje w Connecticut coroczne uroczystości rocznicowe, Fryderyk Dammont, Stanisława Doremik oraz Władysław Ślanda. Ich obecność była dla wszystkich czymś więcej niż symbolem. Była żywą historią. Bo – jak wybrzmiało w kazaniu – „człowieka można wywieźć, ale nie można złamać jego ducha”.
Uroczystości rozpoczęła msza święta w intencji zesłańców Sybiru i tych, którzy pozostali na nieludzkiej ziemi na zawsze. Po liturgii odbyła się część oficjalna z poruszającym programem artystycznym, przygotowanym przez uczniów szkół polonijnych z Connecticut i New Jersey. Dzieci recytowały poezję i śpiewały pieśni, które niosły się jak modlitwa, przypominając zebranym, że Sybir nie był tylko miejscem na mapie – był próbą sumienia i wiary, próbą tego, czy człowiek pozostanie sobą.
W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku, Stałego Przedstawicielstwa RP przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, attaché obrony w Waszyngtonie, Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Korpusu Pomocniczego Pań przy SWAP, harcerstwa oraz innych organizacji polonijnych. Podczas obchodów odczytano list wystosowany w imieniu Prezydenta RP Karola Nawrockiego, w którym podsekretarz stanu Agnieszka Jędrzak skierowała do Sybiraków słowa wdzięczności i szacunku, podkreślając, że ich wieloletnie świadectwo stanowi trwałe przypomnienie tragicznych doświadczeń sowieckich deportacji i poniewierki.
Sybiraczka Helena Knapczyk otrzymała również list podpisany w imieniu prezesa Instytutu Pamięci Narodowej przez dr. hab. Karola Polejowskiego, w którym przypomniano o czterech wielkich deportacjach jako elemencie planowego terroru wobec narodu polskiego oraz o obowiązku strzeżenia prawdy i przekazywania pamięci kolejnym pokoleniom.
Lekcja odpowiedzialności
W kazaniu padły słowa: „Pamięć Sybiru jest jak sól, która piecze do dziś, bo dotyka rany narodu. Ale jeśli przestanie boleć – zacznie się zapomnienie. A zapomnienie jest zawsze pierwszym krokiem do powtórzenia historii”. 86. rocznica nie była rozdrapywaniem ran. Była lekcją odpowiedzialności, zwłaszcza dla młodych, którzy nie znają już smaku tamtego mrozu, ale znają smak wolności. Bo świat, który przestaje pamiętać, łatwo zgadza się na nowe wywózki – może pod inną nazwą, może w innej formie – ale zawsze kosztem człowieka. Dlatego pamięć musi trwać. Musi czasem piec. Musi przypominać. Bo Polacy, rozsypani po świecie jak sól, są odpowiedzialni za smak tej historii. I dopóki dzieci będą uczone języka, modlitwy i prawdy, dopóty Sybir nie zwycięży.
Ten wyjątkowy dla polonijnej społeczności dzień miał jeszcze jeden niezwykle wzruszający moment. Wspólnie świętowano bowiem 99. urodziny Heleny Knapczyk. Było „Życzymy, życzymy” śpiewane ze łzami w oczach, kwiaty i długa owacja na stojąco. Trudno było powstrzymać wzruszenie, patrząc na kobietę, która przeszła przez Sybir, a dziś – w wieku 99 lat – nadal uczy odwagi, wiary i miłości do Polski. To był symboliczny moment, w którym historia i teraźniejszość spotkały się w jednym miejscu.
AMK
Fot. Ambasada RP, KG W NY, Hufiec Podhale USA
W obchodach uczestniczyli przedstawiciele instytucji państwowych i organizacji polonijnych, których obecność stanowiła wyraz pamięci, solidarności i wspólnej odpowiedzialności za zachowanie historycznej prawdy. Wśród zaproszonych gości znaleźli się:
- Krzysztof Szczerski – ambasador, stały przedstawiciel RP przy ONZ
- kmdr Albert Proszkowski – starszy doradca wojskowy RP przy ONZ
- płk. Mateusz Jaworski – zastępca attaché obrony w Waszyngtonie
- Mateusz Sakowicz – konsul generalny RP w Nowym Jorku
- o. Norbert Siwiński – franciszkanin, proboszcz parafii św. Michała Archanioła w Bridgeport, CT
- Tadeusz Antoniak – komendant naczelny SWAP w Ameryce
- Marek Chróścielewski – adiutant generalny oraz komendant okręgu 2 SWAP, syn Sybiraków
- Zygmunt Bielski – adiutant finansowy SWAP, syn Sybiraków
- dr Teofil Lachowicz – historyk, redaktor naczelny czasopisma „Weteran”
- Jerzy Leśniak – dyrektor wykonawczy Fundacji SWAP
- dr Janusz Romański – komendant okręgu 10 SWAP
- Jacek Szklarski – komendant Placówki 12 SWAP Filadelfia i wicekomendant okręgu 10
- Roman Babula – wicekomendant Placówki 12 SWAP Filadelfia
- Grzegorz Głowacz – komendant Placówki 36 SWAP w Clifton, NJ
- Stanisław Jarząbek – komendant Placówki 51 SWAP w Jersey City, NJ
- Piotr Białecki – wicekomendant Placówki 51 SWAP w Jersey City, NJ
- Andrzej Żukowski – Placówka 81 SWAP w Trenton, NJ
- Włodzimierz Ogorzałek – komendant okręgu IV SWAP w Hartford, CT
- Robert Iwanicki – kronikarz Placówki 111 SWAP w New Britain, CT
- Stanisław Łopieński – komendant Placówki 24 SWAP w Bridgeport, CT
- Maria Stasiewicz – prezes okręgu IV KPP przy SWAP z Bostonu, MA
- Marianna Kozioł-Dude – komisarz okręgu II PNA
- Czesława Małyszko – prezes KPP przy 111 Placówce SWAP w New Britain, CT
- Bożena Dzon – wiceprezeska KPP przy 36 Placówce SWAP w Clifton, NJ
- Maria Bielska – Związek Harcerstwa Polskiego
- Wiesław Wierzbiński – prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej we wschodnim Massachusetts
- J. Kudełko, J. Śliwowski, K. Kochanowicz, A. Kochanowicz, H. Rzepecki, A. Stępień, M. Czarnecki – Stowarzyszenie Freedom and Solidarity z CT, NJ i NY
- Grzegorz Tymiński – Stowarzyszenie Pamięć
- Marszałkowie Parady Pułaskiego – Jadwiga Kopala (2021) i Piotr Praszkowicz (2024)
- Joanna Michalska – przedstawicielka PSFCU
- Rita Cosby – dziennikarka telewizyjna
- Wojciech Maślanka – redaktor “Nowego Dziennika”
- Kazimierz Kochanowicz – redaktor dwutygodnika “Polonia”
- Zespół Taneczny „Słowianie” ze Stamford, CT
- Zespół Taneczny „Orlęta” z Bridgeport, CT
- Aneta Matyszczyk i Agnieszka Kasprzak – przedstawicielki Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce
- Polska Szkoła Dokształcająca im. bł. ks. J. Popiełuszki w Derby, CT
- Szkoła Kultury i Języka Polskiego im. Jana Pawła II w Bridgeport, CT
- Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II w New Britain, CT
- Polska Szkoła Sobotnia im. A. Mickiewicza w Stamford, CT
- Polska Szkoła im. św. S. Kostki w Wallington, NJ
- Polska Szkoła Dokształcająca Gniazda 946 Sokołów Polskich w Ameryce, Manville, NJ
- Chór Polonia Paderewski z New Britain, CT
- Chór św. Faustyny z Bridgeport, CT
- Harcerze i harcerki
Zesłania Polaków na Sybir w latach 1940-1941 były masowymi deportacjami obywateli polskich przeprowadzonymi przez władze sowieckie w głąb ZSRR w czterech głównych falach – od lutego 1940 do kwietnia 1941 roku. Według szacunków wywieziono ponad 320 tysięcy osób, a niektóre źródła wskazują, że liczba ta mogła sięgnąć nawet miliona obywateli, głównie z terenów Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej. Deportowanych transportowano w wagonach bydlęcych, w warunkach skrajnego mrozu i przy braku podstawowych warunków sanitarnych.
Zesłańcy trafiali do specjalnych osiedli zlokalizowanych w północnej Rosji, na Syberii oraz w Kazachstanie, gdzie zmuszano ich do wyniszczającej pracy fizycznej. Deportacje te prowadziły do głodu, chorób oraz wysokiej śmiertelności, szczególnie wśród dzieci, a ich celem było nie tylko usunięcie ludności z zajętych terenów, lecz także osłabienie polskich elit i trwała zmiana struktury społecznej na obszarach objętych okupacją.
Określenie „Sybiracy” odnosi się zarówno do osób zesłanych, jak i do ich potomków, którzy do dziś niosą pamięć o tych wydarzeniach.
