Rok 2025 przyniesie upamiętnienie postaci oraz wydarzeń odgrywających szczególną rolę w polskiej kulturze i społeczeństwie oraz w historii Polski. Tradycja wyboru patronów roku została ustanowiona przez polski parlament w roku 2001, kiedy to po raz pierwszy wyróżniono Ignacego Jana Paderewskiego i Stefana Wyszyńskiego. Od tego czasu lista patronów regularnie się wydłuża, obejmując coraz szersze grono artystów, intelektualistów i symbolicznych wydarzeń. Patroni roku, wybierani na okoliczność ważnych rocznic, mają za zadanie nie tylko przypominać o kluczowych momentach w historii kraju, ale również inspirować współczesnych Polaków do refleksji nad wartościami, na których opiera się społeczeństwo.
Wśród patronów wybranych przez Sejm RP na nadchodzący rok znaleźli się twórcy literatury, sztuki i przedstawiciele polskiego ruchu niepodległościowego.
Stefan Żeromski, uhonorowany w 100. rocznicę swojej śmierci, uważany jest za jednego z największych polskich literatów, który nie tylko tworzył dzieła literackie, ale także aktywnie działał na rzecz edukacji i podnoszenia świadomości społecznej. Sejm podkreślił szczególną misję Żeromskiego, widzącego w literaturze narzędzie budzenia patriotyzmu i poczucia odpowiedzialności za kraj.
Antoni Słonimski, wybitny poeta i publicysta, który zasłynął z nieustępliwej obrony wolności słowa, został wyróżniony przez Sejm w 130. rocznicę swoich urodzin. Jego twórczość i zasady etyczne, wyrażone m.in. w słynnych słowach: „Gdy nie wiem, co robić, to na wszelki wypadek wolę zachować się przyzwoicie”, stały się ponadczasowym drogowskazem dla kolejnych pokoleń.
W 160. rocznicę urodzin Sejm uczcił również malarkę Olgę Boznańską, która w swojej międzynarodowej karierze nigdy nie zapominała o polskich korzeniach. Jej twórczość i zaangażowanie na rzecz sztuki polskiej sprawiły, że do dziś pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej sztuki.
Rok 2025 to także okazja do przypomnienia o Franciszku Duszeńce, rzeźbiarzu, który po II wojnie światowej tworzył dzieła o głębokiej wymowie antywojennej. Jego monumenty, takie jak Pomnik Ofiar Obozu Zagłady w Treblince czy Pomnik Obrońców Westerplatte, stanowią hołd dla ofiar konfliktów i przypominają o trudnych losach Polaków w czasie wojny.
Zasługi generała Kazimierza Sosnkowskiego dla sprawy niepodległości i organizacji Wojska Polskiego uczczono w 140. rocznicę jego urodzin. Generał był nie tylko niezłomnym bojownikiem o wolność, lecz także skutecznym politykiem na arenie międzynarodowej. Co ciekawe, w tegorocznym głosowaniu sejmowym jego kandydatura zyskała jednogłośne poparcie – za ogłoszeniem gen. Sosnkowskiego patronem roku opowiedzieli się wszyscy obecni na sali posłowie.
Oprócz uhonorowania wybitnych postaci Sejm ustanowił również rok 2025 Rokiem Milenium Koronacji Dwóch Pierwszych Królów oraz Rokiem Polskich Bohaterów z Katynia, Charkowa, Miednoje i Bykowni. Wspomnienie koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta przypomina o początkach polskiej państwowości i niezależności, zaś upamiętnienie ofiar Katynia, Ostaszkowa i innych miejsc kaźni to hołd dla tysięcy polskich oficerów zamordowanych przez radzieckie NKWD.
* * *
Senat na patronów roku 2025 wybrał osoby, które swoją działalnością wpłynęły na polską kulturę i społeczeństwo.
Ks. prof. Józef Tischner został uhonorowany w 25. rocznicę śmierci. Jego dorobek jako filozofa i duchownego, szczególnie etyka solidarności, pozostają istotnym źródłem refleksji nad wartościami społecznymi i etycznymi, co doceniono również w kontekście współczesnych wyzwań demokratycznych.
Poetka Maria Pawlikowska-Jasnorzewska otrzymała tytuł patronki roku dzięki swojej uniwersalnej twórczości, która nadal wzrusza i inspiruje czytelników na całym świecie. Jej poezja i dramaty przetrwały próbę czasu, stając się elementem polskiego i światowego dziedzictwa literackiego.
Władysław Stanisław Reymont, pisarz i noblista, autor „Chłopów” – sagi przedstawiającej życie na polskiej wsi, docenionej na całym świecie – został mianowany patronem roku w 100. rocznicę śmierci. Jego twórczość była przełomowa zarówno pod względem formy, jak i treści, co zapewniło mu zasłużone miejsce w historii literatury.
Wojciech Jerzy Has, reżyser uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego kina, to kolejny patron Senatu w 2025 roku. Jego filmy, takie jak „Rękopis znaleziony w Saragossie” i „Sanatorium pod klepsydrą”, na stałe wpisały się w historię światowej kinematografii, zyskując podziw reżyserów z całego świata, w tym Martina Scorsese.
Senat ustanowił także rok 2025 jako Rok Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki. Celem jest szerzenie wiedzy na temat zdrowia oraz promowanie profilaktyki i zdrowego trybu życia, co ma szczególne znaczenie w dobie wzrastającej liczby chorób cywilizacyjnych. Poprzez tę uchwałę Senat pragnie zachęcić Polaków do regularnych badań i większej dbałości o zdrowie fizyczne i psychiczne.
* * *
Inicjatywa wyboru patronów roku pozwala na refleksję nad przeszłością oraz czerpanie z dziedzictwa, które kształtowało polską tożsamość i wartości narodowe. Ich sylwetki mają przypominać o nieprzemijającej wartości ich dzieł literackich, dorobku artystycznego, a także o walki o wolność i prawa człowieka. Poprzez ten symboliczny wybór, polskie władze stawiają przed społeczeństwem wzorce, które nie tylko pomagają pielęgnować pamięć historyczną, ale także inspirują do działania i szukania rozwiązań dla współczesnych wyzwań. W obliczu dynamicznych zmian społecznych i politycznych patroni roku 2025 mają przypominać o wartościach, które stanowią fundament polskiej kultury i tożsamości.
Wartości te mają charakter uniwersalny, niosąc przesłanie ważne zarówno dla Polaków w kraju, jak i za granicą. W Polsce każdego roku organizowane są liczne wydarzenia promujące sylwetki patronów wybranych przez obie izby polskiego parlamentu. Wydarzenia te mają na celu upamiętnienie wybitnych postaci lub idei ważnych dla polskiej historii, kultury i nauki. W ramach obchodów odbywają się wystawy, konferencje, koncerty, publikacje książkowe, a także zajęcia edukacyjne w szkołach. To zatem doskonała okazja też dla Polonii, by przybliżyć młodemu pokoleniu bogactwo polskiej kultury, historii i tradycji. Organizowanie wydarzeń poświęconych patronom roku sprzyja budowaniu więzi międzypokoleniowych oraz podtrzymywaniu tożsamości narodowej wśród młodych ludzi.
Alicja Dębek
